Пишува: Сара Танаскоска
Го најдов одговорот на прашањето зошто младите си заминуваат. Не е само поради ниските плати или недостатокот на можности. Заминуваат и затоа што сè почесто се судираат со неписменост, неаргументирана омраза и отсуство на основна култура на дијалог. Не ги оттурнува возраста на луѓето, туку нивниот однос кон различното мислење.
Не ги брка државата сама по себе, туку атмосферата што ја создаваме. Атмосфера во која аргументот се заменува со навреда, дијалогот со етикета, а различното мислење со јавен линч. Кога млад човек ќе сфати дека знаењето не е доволно ако секојдневно мора да се брани од омраза, тогаш заминувањето почнува да личи на единствен логичен избор.
Во моменти кога јавно ме линчуваат, седнав да напишам неколку зборови. Не за себе, туку за начинот на кој сè почесто комуницираме како општество. За моментот кога аргументот исчезнува, а на негово место доаѓа навредата. Кога прашањето се доживува како напад, а различното мислење како закана.
Иронијата е што најгласно за воспитување зборуваат токму оние што без двоумење навредуваат непознат човек зад екранот. Најлесно е да се повикаш на вредности, а најтешко е тие вредности да ги покажеш во сопствениот речник.
Во последните денови слушнав многу гласни ставови за поимите „род“, „пол“ и „родова еднаквост“. Но наместо љубопитност да се праша што навистина значат, видов колку лесно непознавањето се претвора во сигурност, а сигурноста во осуда. Најлесно е нешто да се прогласи за опасно кога никогаш не сме се обиделе да го разбереме.
Малку сме несвесни дека сè што ќе напишеме на интернет има последици. Зборовите не исчезнуваат кога ќе го затвориме телефонот. Тие остануваат кај човекот што ги прочитал. Понекогаш како разочарување, понекогаш како страв, а понекогаш како рана што долго не зараснува. Данокот на непромислените зборови не го плаќа само оној што е навреден. Го плаќаме сите, затоа што со секоја навреда стануваме општество во кое сè помалку има простор за разговор, а сè повеќе за пресуди. Сте слушнале ли за поимот емпатија? Не онаа што ја споменуваме кога ни одговара, туку онаа што нè тера да застанеме пред да осудиме. Да се запрашаме дали навистина ја знаеме целата приказна. Дали сме подготвени да сослушаме пред да нападнеме. Емпатијата не значи да се согласуваме со сите. Таа значи да не ја изгубиме човечноста дури и кога не се согласуваме.
Критиката е здрав темел на едно демократско општество. Но постои јасна граница меѓу критика и линч. Критиката бара аргументи. Линчот бара толпа. Критиката отвора разговор. Линчот го затвора. А кога ќе почнеме да ги мешаме тие две работи, губиме нешто многу поважно од една расправија – ја губиме способноста да разговараме како луѓе.
Не очекувам сите да се согласат со мене. Ниту тоа некогаш било целта. Очекувам само едно – пред да впериме прст кон некого, да се обидеме да разбереме. Бидејќи општеството не се распаѓа тогаш кога луѓето имаат различни мислења. Се распаѓа тогаш кога ќе престанат да разговараат, а ќе почнат да се понижуваат. И можеби токму тука, меѓу критиката и линчот, се гледа колку сме навистина зрели како општество.
Во последно време забележувам една опасна појава – повеќе не бараме вистина, туку потврда на сопственото мислење. Ако некој се обиде да постави прашање, веднаш го прогласуваме за непријател. Ако некој мисли поинаку, наместо да му одговориме со аргументи, се обидуваме да го замолчиме со навреди. Така не се брани вистината. Така се брани стравот од разговор.
Живееме во време во кое секој има право на мислење, но не секое мислење е аргумент. За аргумент се потребни знаење, подготвеност да се слушне и храброст да се признае кога не знаеме доволно. Денес, за жал, многумина мислат дека најгласниот коментар е и најточниот. А вистината никогаш не се мери по бројот на извичници, туку по силата на фактите.
Она што најмногу загрижува не е различното мислење. Напротив, различноста е темел на секое демократско општество. Загрижува тоа што сè почесто се плашиме да прашаме, да разговараме и да учиме. Полесно е да се осуди отколку да се прочита. Полесно е да се етикетира отколку да се разбере.
Секој јавен линч остава последици. Не само кај човекот што е мета, туку и кај сите што го гледаат. Им испраќа порака на младите дека е подобро да молчат отколку да ризикуваат да бидат понижени. Дека е побезбедно да не поставуваат прашања отколку да бидат изложени на навреди. А општество во кое младите се плашат да зборуваат, полека престанува да се развива.
Не ја пишувам оваа колумна за да се сожалувам себеси. Ја пишувам затоа што утре на мое место може да биде кој било друг. Денес некој е линчуван затоа што поставил прашање. Утре некој друг ќе биде нападнат затоа што напишал став, објавил фотографија или едноставно затоа што се осмелил да биде различен.
Затоа нека ова не биде повик за согласување, туку повик за достоинство. Да се вратиме на разговорот наместо на навредата. На аргументот наместо на претпоставката. На љубопитноста наместо на стравот од непознатото. Бидејќи општество не се гради со луѓе што мислат исто. Се гради со луѓе што знаат да се почитуваат и кога не мислат исто. А токму во тоа се гледа зрелоста – не во тоа колку гласно ќе осудиме, туку колку достоинствено ќе разговараме.
