Пишува: Сара Танаскоска
Не мора секогаш да ја разбереме музиката за да нè допре. Понекогаш е доволно да застанеме, да престанеме да бараме објаснување за секој звук и едноставно да слушаме. Можеби токму затоа џезот не е музика за секого, но е музика на која секој може да ѝ даде шанса.
Во Скопје, таа шанса доаѓа секоја есен. Од 15 до 18 октомври, градот повторно ќе биде домаќин на Скопскиот џез-фестивал, кој годинава го одбележува своето 45. издание. Четири вечери, различни музички изрази и уметници од повеќе делови на светот ќе се сретнат во Националната опера и балет, потсетувајќи нè дека музиката не мора да ги следи границите што самите сме ѝ ги поставиле.
Четириесет и пет изданија не се мала работа. Особено не во град во кој културните настани понекогаш се доживуваат како нешто што треба да го посетиме само затоа што се случува, а не затоа што навистина сме љубопитни да го доживееме. Скопскиот џез-фестивал, започнат во 1982 година, со децении го гради својот идентитет преку музика што не се обидува секогаш да биде лесна, предвидлива или допадлива на прво слушање. И можеби токму во тоа е неговата вредност.
Во свет во кој постојано се обидуваме да ги класифицираме нештата, да ги ставиме во категории и да одлучиме дали ни се допаѓаат уште пред да им дадеме вистинска шанса, џезот остава простор за нешто поинакво. За импровизација. За грешка што станува дел од изведбата. За звук што не го очекуваме. За тишина што понекогаш кажува повеќе од целиот разговор. Музиката не мора да биде удобна за да биде важна.
Програмата на 45. издание ја продолжува токму таа потрага по различното. Фестивалот започнува на 15 октомври со словенечкиот перкусионист Златко Каучич и проектот Kombo B.C., како и со Leonhard Skorupa New Quispel Octet. Истата вечер, полноќниот настап на Паскуале Мира и Хамид Дрејк ќе ја продолжи музичката приказна преку перкусиите и импровизацијата.
На 16 октомври, вниманието се насочува кон норвешкиот музички проект Punkt International, поврзан со имињата на гитаристот Ејвинд Орсет и музичарот и продуцент Јан Банг, како и кон исландските уметници Скули Сверисон и Улоф Арналдс. Во нивните музички светови се отвора простор за електроника, експериментирање и поинакво разбирање на изведбата во живо.
Третата вечер, на 17 октомври, на сцената ќе настапи квинтетот на македонската контрабасистка и композиторка Андреа Мирческа, по што следува настапот на јужноафриканскиот пијанист Ндудузо Макатини. Фестивалската програма на 18 октомври ќе ја заокружат São Paulo Underground и квинтетот на францускиот акордеонист Венсан Перани.
Различни имиња, различни музички традиции и различни пристапи кон звукот. Не е неопходно секој од овие настапи да ни стане омилен. Не е неопходно ни да заминеме од секој концерт со исто чувство. Но токму можноста да се сретнеме со нешто што не сме го избрале однапред е една од причините поради кои културните настани треба да постојат.
А тука доаѓаме и до прашањето што често го оставаме настрана: колку навистина си дозволуваме да бидеме публика?
Не мислам само на тоа колку концерти посетуваме или колку често купуваме билети. Мислам на подготвеноста да излеземе од сопствениот вкус, да слушнеме музика што не ја познаваме, да прочитаме книга чија тема не ни е блиска или да погледнеме филм што нема веднаш да ни понуди одговори. Културата не е само потврда на она што веќе го сакаме. Таа е и можност да откриеме зошто нешто што досега ни било туѓо можеби заслужува место во нашиот свет.
За Скопје, фестивал како овој има значење и надвор од концертните сали. Неговата традиција е потсетник дека еден град не го сочинуваат само улиците, зградите и секојдневната трка со времето. Го сочинуваат и местата каде што луѓето се среќаваат поради нешто што не можат целосно да го објаснат, но чувствуваат потреба да го споделат.
Секако, еден фестивал не може сам да ги реши сите прашања за културниот живот во градот. Не може да ја замени потребата од повеќе достапни културни содржини, подобра поддршка за уметниците или поголема вклученост на младите. Но може да потсети дека културата не е украс што му го додаваме на градот кога ќе ни остане време. Таа е дел од начинот на кој градот размислува, се преиспитува и комуницира со светот.
И можеби затоа вреди да се зборува за Скопскиот џез-фестивал не само како за настан со долга традиција, туку и како за простор што со години отвора врати за музички изрази што не секогаш се вклопуваат во она што е комерцијално најпознато или најлесно прифатливо.
Не мора да бидете познавач на џезот за да отидете на концерт. Не мора да ги препознавате сите инструменти, да знаете кој музичар со кого соработувал или да имате подготвено мислење за секоја композиција. Можете едноставно да бидете љубопитни. Да седнете во салата и да видите што ќе се случи кога музичарите ќе почнат да создаваат нешто што постои само во тој момент.
Од 15 до 18 октомври, Скопје повторно ќе има можност да го направи токму тоа.
А можеби најубавото нешто што можеме да го понесеме од еден ваков фестивал не е ниту омилениот настап, ниту фотографијата од концертот, ниту впечатокот дека сме биле дел од важен културен настан. Можеби е едноставно подготвеноста следниот пат да му дадеме шанса на нешто што на прв поглед не го разбираме.
Зашто, на крајот, не мора сè да ни се допаѓа. Но добро е да не одлучуваме што вреди да го слушнеме пред воопшто да замолкнеме и да му дадеме простор на звукот.
Понекогаш, и градот треба да научи да слуша.
