Општествата не умираат кога ќе останат без богатство. Умираат кога ќе останат без луѓе на чиј збор може да се потпре човек.
Има нешто болно тивко во нашето време. Не е тоа војна. Не е глад. Не е ни сиромаштија. Тоа е постепеното исчезнување на човечноста зад насмевки, профили и совршено уредени животи. Живееме во време кога никогаш не сме биле толку поврзани, а никогаш толку далечни едни од други. Никогаш не сме имале повеќе средства за комуникација, а никогаш помалку вистински разговори. Се среќаваме, се поздравуваме, си честитаме, си посакуваме среќа, но сè поретко навистина се гледаме.
Повеќе не живееме во општество што го гради човекот. Живееме на пазар. Сè има цена. Сè има корист. Сè има пресметка. Пријателството се мери според тоа кого познаваш. Почитта според функцијата што ја носиш. Љубовта според тоа што можеш да понудиш. Лојалноста трае сè додека не се појави подобра понуда. И потоа се чудиме зошто сме осамени.
Ја претворивме љубовта во интервју за работа. Луѓето повеќе не прашуваат: „Каков човек си?“, туку: „Што можеш да ми дадеш?“ Колку заработуваш? Колку си привлечен? Колку следбеници имаш? Колку вредиш на општествениот пазар? Човекот повеќе не е човек. Тој станува инвестиција. Доколку носи добивка, вреди. Ако нема, лесно се заменува.
Истовремено, никогаш не сме биле толку опседнати со надворешноста. Денес луѓето повеќе инвестираат во огледалото отколку во совеста. Поминуваат часови пред екранот барајќи подобар агол за фотографија, а ретко кога застануваат пред сопствената совест за да се запрашаат дали станале подобри луѓе. Телото се обликува. Лицето се разубавува. Профилите се полираат. Но карактерот останува необработена земја. Никогаш човештвото немало толку многу можности да изгледа убаво, а толку малку желба да биде добро. Денес изгледот е поважен од суштината. Впечатокот е поважен од вистината. Маската на едно распаднато лице. Не живееме во доба на автентичност, туку во доба на убедлива глума.
Секој бара сигурност. Комфор. Некој што никогаш нема да згреши. Некој што секогаш ќе биде совршен. Некој без лузни, без стравови, без недостатоци. Но токму таму умира љубовта. Бидејќи љубовта отсекогаш била ризик. Не постои доверба без можност да бидеш изневерен. Не постои блискост без можност да бидеш повреден. Не постои лојалност ако никогаш не си бил ставен во искушение.
Вистинската љубов никогаш не доаѓа со кренат глас. Таа не гази, не омаловажува, не понижува и не бара постојано да победува. Таа е тивка сила што го оттурнува човекот напред кога самиот не верува дека може да направи уште еден чекор. Љубовта не е синџир, туку засолниште. Не е судница, туку дом. Не е место каде што мораш постојано да ја докажуваш сопствената вредност, туку место каде што некој ти помага да ја видиш кога самиот си ја заборавил. Љубовта не руши. Таа изградува. Не навредува. Таа охрабрува. Не бара совршенство. Таа останува и кога човекот е најнесовршен.
Но денес љубовта сè почесто станува договор. Те сакаат додека си корисен. Додека молчиш. Додека попушташ. Додека ги исполнуваш туѓите очекувања. Во мигот кога ќе поставиш граница, одеднаш стануваш „егоист“. Во мигот кога ќе побараш почит, стануваш „тежок“. Во мигот кога повеќе не можат да извлечат корист од тебе, нежноста исчезнува, а нејзиното место го зазема студенилото. Тоа никогаш не била љубов. Тоа била зависност од удобност. Најлесно е од далечина да се изговори: „Те сакам.“ Тие два збора не тежат ништо ако исчезнат во првата бура. Љубовта не постои само кога сонцето грее. Таа се постои и кога животот станува тежок, кога некој се распаѓа пред тебе, кога треба да носиш товар што не си го создал. Тогаш се гледа кој љуби, а кој само уживал во удобноста на туѓото присуство.
Некогаш добриот збор имаше тежина. Денес добриот маркетинг има поголема вредност од добриот карактер. Порано човекот се ценеше по чесноста. Денес се цени по самодовербата, дури и кога таа е изградена врз ароганција, незнаење и празни зборови. Живееме во доба во кое најгласните се прогласуваат за најпаметни, а најскромните молчат. Најчесните се нарекуваат наивни и најлојалните се искористени. А најопасните се тие што научиле совршено да изгледаат добри.
Повеќе не се натпреваруваме со вчерашната верзија од себеси. Се натпреваруваме со туѓи фотографии, со туѓи автомобили, со туѓи тела, со туѓи одмори, со туѓи насмевки, со туѓи маски. Со животи што никогаш не постоеле. Со внимателно режирани лаги. Така, незабележливо, престануваме да живееме свој живот и стануваме публика во туѓите претстави.
Најголемата трагедија не е тоа што луѓето лажат. Луѓето отсекогаш лажеле. Трагедијата е што лагата повеќе не предизвикува срам. Таа предизвикува восхит. Се восхитуваме на измамници бидејќи се „снашле“. На манипулатори бидејќи се „паметни“. На лицемери бидејќи знаат што да кажат. А кога ќе се појави човек што ја кажува вистината, сите одеднаш се чувствуваат навредени кога добриот човек на крај ќе пукне и каже крај.
Во време кога сите зборуваат за искреност, ретко кој ја практикува. Во време кога сите бараат лојалност, малкумина ја заслужуваат. Во време кога сите сакаат почит, ретко кој знае да ја даде. Очекуваме доверба без да ја дадеме истата. Очекуваме разбирање без да имаме и ние самите. Очекуваме љубов без да научиме да љубиме. Бараме луѓето да бидат целосно транспарентни со нас, додека самите внимателно ги сокриваме најважните делови од себе. Искреноста повеќе не се смета за доблест, туку за слабост. Лагата не е проблем. Проблем станува оној што ќе ја открие.
А љубовта не е чувство. Таа е карактер. Таа се гледа кога никој не гледа. Во начинот на кој зборуваш за некого што не е присутен. Во тоа дали ќе останеш кога е најтешко. Во тоа дали ќе ја кажеш вистината кога лагата е најлесната опција за излез. Во тоа дали ќе бидеш чесен кога никој не гледа. Карактерот не се покажува кога животот оди добро, туку се раѓа кога можеш да предадеш некого, а не го правиш тоа. Кога можеш да излажеш, а остануваш чесен.
Нашето време стана опседнато со тоа да изгледа среќно, а не да биде среќно. Како изгледаат фотографиите. Објави на социјалните мрежи се полни со љубов, а домовите со молк. Научивме совршено да ја режираме претставата, но целосно заборавивме како се живее вистината.
Можеби светот никогаш немал поголема потреба од интелигенција. Имаме машини што размислуваат за нас. Имаме телефони што знаат повеќе од цели библиотеки. Имаме вештачка интелигенција. Но немаме доволно човечка мудрост. Никогаш немало повеќе комуникација, а никогаш помалку разбирање. Никогаш повеќе избор, а никогаш помалку храброст да се избере правилното.
Не ни требаат нови апликации. Не ни треба уште еден мотивациски говорник. Не ни треба уште една книга што ќе нè научи како да бидеме успешни. Ни требаат повеќе луѓе што ќе умеат да бидат чесни. Да кажат: „Погрешив.“ Да останат кога е најтешко. Да не ја продаваат довербата за малку внимание. Да не ја заменуваат љубовта за удобност. Да не ја менуваат совеста за корист.
Бидејќи општеството никогаш не пропаѓа кога ќе остане без пари. Пропаѓа кога ќе остане без луѓе на чиј збор можеш да се потпреш. А кога зборот ќе ја изгуби својата тежина, тогаш човекот станува бескорисен.
И тогаш веќе нема љубов. Нема почит. Нема лојалност. Нема чесност. Останува само пазарот. А на пазарот, како што знаеме, сè може да се купи, освен човек со чист образ.
