Фоторепортажа на Сара Танаскоска
Сплит најчесто го паметиме по морето. По сонцето што се крши во Јадранот, по Рива полна со луѓе, по белите камења што во текот на денот стануваат уште посветли и по туристите кои со телефони во рацете се обидуваат да го зачуваат градот во една фотографија. Но Сплит не е само море.
Не е ниту само Диоклецијановата палата, ниту камените улици, ниту местото на кое доаѓаме за неколку дена, фотографираме и си заминуваме со неколку стотини фотографии во галеријата.
Сплит е град што треба да се гледа меѓу фотографиите.
Во раните утрински часови, пред улиците да се наполнат со туристи, градот изгледа поинаку. Некои врати се отвораат, некои продавници започнуваат со работа, а низ тесните улички поминуваат луѓе на кои Сплит не им е дестинација, туку дом. Немаат потреба да застанат пред секој камен, да ја бараат најдобрата перспектива или да се прашуваат каде е следната знаменитост.
Тие само минуваат. И можеби токму тогаш градот најмногу личи на себе.
Диоклецијановата палата е една од оние места каде што историјата не е одделена од секојдневието. Камените ѕидови не се само дел од минатото. Тие се позадина на денешниот живот. Во нив има продавници, ресторани, станови, кафулиња и луѓе кои живеат меѓу нешто што за некого е античка историја, а за нив е само улицата по која секојдневно се враќаат дома.
Туристите застануваат. Локалците продолжуваат. И во тој контраст можеби најдобро се гледа Сплит.
На Рива, пак, градот го менува ритамот. Таму сите некако се движат побавно. Кафето трае подолго, разговорите немаат рок, а погледот постојано бега кон морето. Рива е едно од оние места каде што не мора ништо да правиш за да почувствуваш дека си дел од градот.
Само седи.
Гледај.
Слушај.
Пред тебе минуваат туристи со мапи, семејства со деца, млади кои се враќаат од плажа, постари луѓе кои разговараат како да го прават тоа секој ден. Некој брза кон бродот, некој штотуку пристигнал, некој чека пријател. И сите тие, барем за момент, го делат истиот простор. Морето е тука, но не е единствената приказна. Затоа што зад секоја фотографија од Сплит постои нешто што не може да се сними. Звукот на чекорите по каменот.
Гласовите од малите улици. Мирисот на морето. Жештината што останува на каменот дури и кога сонцето почнува да се повлекува. И луѓето. Најмногу луѓето.
Сплит во текот на денот е гласен. Но кога ќе падне вечерта, добива друга енергија. Светлата ги менуваат боите на старите фасади, улиците повторно се полнат, а градот станува место каде што туристите и локалците се мешаат без јасна граница. Некој вечера на плоштадот. Некој свири. Некој само поминува. А некој, можеби, по којзнае кој пат ја гледа истата улица и не забележува дека за некого таа е нешто што долго ќе го памети.
Тоа е чудната работа со патувањата. Ние доаѓаме во туѓите градови за да ги запознаеме, а најчесто ги гледаме само однадвор. Ги бараме најубавите места, најдобрите агли и фотографиите што ќе изгледаат убаво на социјалните мрежи.
Но градот не живее таму. Градот живее во човекот што наутро ја отвора истата врата. Во продавачот што го поздравува истиот сосед. Во рибарот што го гледа морето како работа, а не како пејзаж. Во кафето што се пие без брзање. Во улицата по која некој оди секој ден и која за него нема туристичка вредност, а за нас станува спомен.
Можеби затоа Сплит не треба да се фотографира само како убав. Треба да се фотографира како жив. Со својата бучава и својата тишина. Со туристите и локалците. Со старите камења и новите животи во нив. Со морето кое постојано е присутно, но никогаш не ја кажува целата приказна. Зашто Сплит не е само море. Не е само лето. Не е само разгледница. Сплит е град што продолжува да живее и кога фотоапаратите ќе се исклучат. И можеби токму тогаш, кога ќе престанеме да го бараме совршениот кадар, ќе почнеме вистински да го гледаме.
