Извадок од „Богатството на цар Радован“ од Јован Дучиќ
„Во староста, на лицето се покажуваат карактерот и душата на човекот, како што се покажуваат релјефите на еден рид дури во зима, кога ќе ја изгуби шумата и целосно ќе оголи. Постојат лица што со староста добиваат нешто светителско или мудречко, други маченичко и болежливо, а трети – животинско и ѕверско. Познавам лоши луѓе и лоши жени кај кои во младоста не можеше да се препознае нивниот карактер, затоа што младоста секогаш и во сè е неизмерна убавина. Но тие исти лица, во староста добија одвратен и застрашувачки изглед – злобни црти, крволочен поглед. Така и ќудта и сите чувства во староста го добиваат само својот отворен и јасен израз. Умните и благородните луѓе стануваат прекрасни старци со кои е радост да се дојде во допир. Некој старее како злато и мермер, а некој – како чевла.“
Овој извадок на Јован Дучиќ е сурова, но длабоко вистинита анализа на човечката природа. Поетот не ја гледа староста како казна, туку како момент на конечна вистина. Времето, според него, не го менува човекот – само ја симнува маската што младоста ја носи.
Младоста е општа убавина што ги прикрива внатрешните противречности. Таа ги изедначува лицата и ги замаглува карактерите. Но кога ќе исчезне таа „шума“, останува оголениот релјеф – сè што човекот градел во себе со години.
Дучиќ прави јасна разлика меѓу благородноста и злото: умниот и добар човек со староста станува помирен, поблаг и потопол, додека лошиот станува тежок, горчлив и страшен. Неговата најсилна порака е содржана во последната реченица – дека не сите старееме исто, зашто не сме сите исти додека живееме.
Јован Дучиќ (17 февруари 1871 – 7 април 1943) е еден од најголемите српски поети, есеисти и дипломати, и еден од клучните автори на српскиот модернизам. Неговата поезија и проза се препознатливи по јасниот стил, филозофската длабочина и префинетата естетика.
Дучиќ беше мајстор на мислата и зборот, автор што со малку реченици успеваше да каже многу за човекот, моралот и времето. Делото „Богатството на цар Радован“ претставува збир од мудросни записи и размисли, кои и денес се читаат како современи, силни и предупредувачки.
